Ang Katingalahan nga Nagpabilin sa Katawhan

John Lloyd S. Galorpot

Grade 12 - Sartre

Sa mga kapanahunan sauna, sa matag baryo, aduna gyud mga lain-laing istorya mahitungod sa mga panghitabo nga kung imong paminawon, mura’g dili ka katuo niini tungod kay kining mga istorya mahitungod kuno sa mga dili ingon nato. Kining mga istoryaha nagpabilin gihapon hangtod karon bisan daghan na ang dili mutuo, kay lagi wala man sila nakaagi niini o wala makakita sa sama nga mga panghitabo.

Base sa akong mga nakuhang impormasyon mahitungod niini, akong nasayran nga ang matag baryo sa probinsya adunay tagsa-tagsa ka istorya bahin sa mga dili kasabotan nga nilalang. Ubay-ubay gihapon ang mga tawo nga nagatuo sa mga binuhat nga dili masabtan sa ordinaryong tawo. Sa akong mga gi-obserbahan nga mga tawo, ang ilang mga istorya kanunay nga isugilon sa mga tigulang — kabahin sa wakwak, taong baboy, ug tikbalang — mga nilalang nga mosuroy kuno matag gabii aron manghadlok o manakit sa tawo, sumala sa ilang mga naagian.

Sumala nila Beinvinida Supas ,Inday Balbuena, ug Camilo Escobido, sila mismo nakadungog o nakasinati sa mga talagsaong panghitabo nga hangtod karon, ginaistoryahan gihapon sa matag baryo.

Istorya ni Beinvinida Supas ,58 anyus lumulupyo sa Sto. Niño Butuan city - Ang Wakwak

Isugilon ni Beinvinida ang mahitungod sa wakwak base sa ilang kaagi. Sumala sa iyang gisulti, igu pa lang modan-ag ang kangitngit sa palibot, ila na dayon sirad-an ang ilang balay tungod kay kabalo sila nga adunay wakwak sa ilang lugar. Hilabi na nga adunay mabdos nga miyembro sa ilang pamilya niadtong panahona.

Matod pa niya, mailhan daw nila ang wakwak pinaagi sa tingog niini — kung kusog ang tingog, nagpasabot nga layo pa kini; apan kung hinay na, nagpasabot nga duol na kini. Kay kuno ang wakwak kusog makabati sa baho sa mga mabdos.

Matag tungang gabii, pirmi silang makadungog og kusog nga pagpakpak sa atop sa ilang balay. Usahay, mura’g tingog pa gyud sa bata nga naghilak gikan sa layo. Sumala kanila, kana daw mao ang wakwak — usa ka nilalang nga molupad ug mokaon sa unod sa tawo, labi na sa mga mabdos.

Usa ka gabii, samtang naglantaw sila sa bintana sa iyang bana, nakakita sila og itom nga anino nga milupad ibabaw sa mangga ug kalit lang nga nawala. Sukad niadto, giingon ni Beinvinida nga mas maayo gyud nga dili mogawas sa balay kung tungang gabii, ug kinahanglan respetohon ang mga tinuohan sa mga tigulang.

---

Istorya ni Inday Balbuena ,— Ang Taong Baboy

Si Inday Balbuena, taga-Taod-uy, 60 anyos na karon, adunay lahi usab nga kasinatian. Matod niya, usa ka gabii samtang naglakaw pauli gikan sa tindahan, nakadungog siya og kusog nga pag-ungol sa baboy sa daplin sa lasang.

Sa una, wala siya mahandlok kay abi niya ordinaryong baboy lang to nga naa sa lasang. Usahay gani mangdakop pa sila aron himoong sud-an ug ibaligya, kay mao ra man kini ilang panginabuhi sa bukid. Apan samtang naglakaw siya ug nagkadugay, wala gyud mawala ang tingog sa baboy, ug tungod sa iyang pag duhaha, iyang gitutokan kung asa gikan.

Pagkakita niya, nanglimbawt iyang balhibo — usa ka dako kaayong baboy nga adunay pulang mga mata ug nakatindog sa duha ka tiil! Wala na siyay duha-duha, nidagan siya pag-ayo bisan daghan siyag dala nga gipamalit.

Sumala niya, kini daw mao ang “taong baboy” — usa ka tawo nga adunay itom nga mahika ug makausab sa iyang porma aron mahimong baboy. Ginasulti nga kini mangadto sa balay pipila ka gabii aron manghadluk o mangkuha og unod sa tawo. Hangtod karon, matag makadungog si Inday og tingog sa baboy sa gabii, makabati gihapon siya og kahadlok.

---

Istorya ni Camilo Escobido, 67 anyus lumulupyo sa Bugsukan ,Taligaman — Ang Tikbalang

Lahi usab ang kasinatian ni Camilo Escobido. Sumala niya, misikat sa ilang baryo ang balita nga ang iyang pag-umangkon gipaanakan kuno sa tikbalang.

Giingon niya nga adunay mga silingan nga nakakita sa iyang pag-umangkon nga kanunay mag-inusara ilawom sa kahoy nga balete ug mura’g adunay kaistorya, bisan wala man gyuy tawo.

Nagsugod daw kini sa dihang naggamit ug cellphone ang iyang pag-umangkon. Tungod kay pirme mawala ang signal, nagsuroy-suroy kini sa palibot sa balay hangtod nakaabot sa punuan sa balete, diin siya nakakita og signal. Sukad niadto, pirme na siya didto magpuyo matag adlaw.

Paglabay sa pipila ka bulan, nahimong hilum ug luya ang iyang pag-umangkon. Giingon pa niya nga “naa kunoy mubisita niya matag gabii.” Matod sa mga tigulang, kini daw mao ang tikbalang — tunga tawo, tunga kabayo, nga nagpuyo sa lasang ug usahay maibog sa mga babae.

Para ni Camilo, lisod tuuhon apan hangtod karon wala gihapon siya makasabot unsa gyud ang nahitabo sa iyang pag-umangkon. Karon nga siya mismo ang nakasaksi, wala na siya’y duha-duha nga mutuo sa mga istoryang ingon niini.