Mga kasinatian sa sauna

Mary Ellen Juma-ang Reyes 

Grade 12 - Sartre 

Sa saunang panauhon kadtung Agusto 4, 1946, na anak akong lola didto sa San Joaquin, Iloilo. Sa bata pa sila, daghan ila na agihan nga mga experyahan nga mga dili ingon ato, mga wak2, daghan mga dungog2, mga duwende, mga puti nga mga babaye taas buhok ug puti nga sanina.

Mga estorya:

Sauna patung panahon nga wala pami suga, unya gina gamit pa namo adto kay kandila. Nag piyong2 nako adto kay katugon ko, unya na tingala ko kay napalong syag kalit, kanang nawala jud ang pagsiga niya. Mao tung gi-on nako ug balik, unya ni balik ko ug piyong. Taud2 ni kalit nasab syag palong nga kanang gihuyop sya. Pag-siga napud nako ug balik, nakuratan ko kay atubangan nako dapit sa kandila naay bata nga dili kaayo ma klaro ang nawong, kungdi ang iyang nag pula-pula nga mata. Mao tung ni dagan ko gikan sa akong kwarto padung sa akong tatay, unya gi-ingnan nako sya sa nahitabo.

Pag sunod ana, sya sa ako sunod sa akoa, unya ni adto mi duha sa sala. Nagkuha syag Bible ug nagbasa sya. Ana sya nga sundi ko. Ni sunod kus iya, unya ning piyong ko. Pag piyong nako, nabatian nako nga nanaghan sila nga naga palibot sa amoa, nag sumay2 unya nagkatawa. Akong gi-ingnan akong tatay adto, mao tung ni kusog niya ang iyang pag-ampo ug pag-basa. Ang tingog sab adtung mga di ingon ato kay ni kusog, mao tung grabe na nakong hilak. Sa pila ka minuto namong pag-ampo, nawala ra silag kalit pati tung mga tingog.

•

Naa tuy isa ka gabii dihi sa balay, mga ka adlawon nato alas 12, unya nag plano mi mag-ampo uban ni Jek2. Pag human namo ug ampo, na batian jud nako ug unsa to ka gamhanan kay nanaas man amoang balhibo. Amoa ratung gi balewala. Pag human namo ug ampo, nag tan-aw2 nalang mi ug TV. Natingla mi kay nigawas si tatay nga murag nahadlok kay grabe sab niyang singot. Nangutana kug naunsa sya. Ni ana sya nga natulog ra daw sya sa kwarto, unya naka mata syag kalit. Natingala sya kay didto sa bintana nga dapit rapud sa higdaan, naa daw nag tan-aw sa iya nga murag dili ma klaro ang nawong. Tung naka bantay sya, ni paubos syag kalit ug ning dagan. Hunahunaa nga mga 43 na ang edad niya, nya dili dali mahadlok, mao tung ning taas among balhibo. Pag human niyag ingon adto, kay nahadlok na sya mo balik sa kwarto nga wala ko kay basin daw mo balik.

•

Ang akong anak naka kita ana, pero tung si Didong (anak), gipasaka na sila sa balay kay gabii na, patulogon. Dili sya katugon kay naay gahunghung, dili daw patugon. Nagkuha ko ug Bible, gi basahan nako “Ang Ginoo maong akong gabalantay sa Psalms 21.” Nya karon ni ana kos iya nga mag sunod sa akoa. Ana ni Didong nga gina pugngan daw sya sa wak2 nga dili daw mo sundog sa bersikolo sa Bible. Gipugos jud nako nga pasundon jud. Naka litok rajud sya. Nya ingon ko, “Cge, higda sa dihi sa ubos,” kay nag tan-aw man sab mi ug TV. Insakto na jud iyang tulog.

---

Bag-o2 pati nahitabo sa akoa, unya adto kay natulog ko mga alas 2, hapit alas 2 naman to pag tan-aw nakos oras. Tingala man ko nga naa may anino nga murag nag ambak tuyok murag tumbling. Mao tung abi nakug isa ratus apo nako o anak. Kanang na focus na nako akong mata, nakita nako nga naay lalake taas walay ulo, puro ra mga paa. Kana bitawng walay ulo, lawas sya unya puno syag mga paa daghan kaayo, kanang gi pulihan iyang ulo ug kamot ug mga paas ga tumbling2. Grabe pagtaas sa akong balhibo kay mura man pud syag tao ug lawas. Ang lahi las kay puno ug paa oyang lawas gi pulihan. Natulog ko balik sa kahadlok ug ni tabon sa habol hangtud naka tulog nako, taman na nisiga ang adlaw.